A
B
C
Ç
D
E
F
G
Ğ
H
I
İ
J
K
L
M
N
O
P
R
S
Ş
T
U
Ü
V
Y
Z
Q
W
X
+ Ekle
Patates

Patates

 PATATES

Bitkinin toprak altında kalan yumruları “patates” olarak bilinir. Bu yumrular nişasta bakımından zengin olduğundan önemli bir besin maddesidir. Patateste nişastadan başka belli bir oranda protein de bulunur; nişasta %20, protein %2'dir. Besin değeri 90 kaloridir. Bitkinin toprak üst kısımlarında zehirli alkaloidler bulunmasına karşılık yumruları zehirli değildir. Ancak çimlenmiş patateslerde de bu alkoloitler teşekkül ettiğinden zehirlenmelere sebebiyet vermektedir. Patates yumrularında bulunan nişasta taneleri yumurta veya armut şeklinde olup, 70-100 mikron büyüklüğünde tanelerden ibarettir. Patates dış kabuk rengine göre sarı ile kırmızı, etine göre beyaz ve sarı olarak ayrılır. Patates tohumuna milva denir. Özellikle Niğde ilinde yetiştiriciliği yapılır.

ANAVATANI

Günümüzde çağdaş botanistler patatesin anavatanının Güney Amerika olduğu konusunda uzlaşmışlardır. Öyle ki patates And dağları'nda yabani türler olarak belirmiş ve buradan Kolombiya ve Venezuela'ya oradan da Şili ve kuzey Arjantin'e gelmiştir. En sonunda tüm türler Peru'da ekilmeye başlamıştır. Patates ekimine dair günümüzdeki tek kanıt yaklaşık 7.000 yıl önce Peru'da gerçekleşmiş olmasıdır.

Patatesi Avrupa'ya ilk kez İspanyalı bir fatih olan Pedro Cieza de León getirmiştir. İsmini Quechua dilinden alan patates, aynı yıllarda İspanya'da ekilmeye başlandı.

Patatesin ekimi 1540'larda Fransa'da başladı. Patatesi 1590'da ilk olarak botanik literatürüne geçiren İsviçreli botanist Gaspard Bauhin'dir.

SINIFLANDIRILMASI

Patates, Tubiflorae takımı, Solanaceae familyası, Solanum cinsi ve S.tubarosum türüne dahildir (ENGLER, 1936). Esasında patatesin Cetvel 38.1’de gösterildiği gibi çok değişik cins ve türleri bulunmaktadır. Fakat bizde yaygın olarak tarıma alınanı S.tuberosum’dur. Solanum cinsi içinde 2000 tür bulunur. Bunlardan 100 adedi patates grubuna girer.

BOTANİK ÖZELLİKLERİ

BİTKİ OLUŞUMU

Patates otsu ve tek yıllık bir bitkidir. Her bitkide çiçek oluşmadığı gibi, oluşan çiçeklerde de meyve ve tohum meydana gelmez. Ayrıca elde olunan tohumlar da üretimde pek kullanılmaz. Patates yetiştiriciliği toprak altı yumrularıyla olmaktadır. Yumrular üzerinde gözler bulunur, gözlerin sürmesiyle kök ve daha sonra sürgün meydana gelir. Bitki bol yapraklı ve dallı bir görünümdedir. Bitkinin toprak üstü organları belli bir büyüklüğü aldığında, gövdenin toprak altındaki kısmında bulunan çıkıntıların (bunlara stolon adı verilir) ucunda şişkinlikler oluşur.

Bu şişkinlikler, ileride besin maddelerinin toplanması, depolanmasıyla irileşir ve patatesin yumrusunu meydana getirir. Yumrular değişik sayıda ve büyüklüktedir. Mevsim sonuna doğru bitkinin üst aksamı, havanın soğumasıyla büyümesi yavaşlar ve donarak ölür. Ertesi yıl toprak altında kalan patates yumruları sürer ve yeni bitkileri meydana getirir. Böylece patatesin hayat çemberi süreklilik kazanır.

KÖK

Yumrudaki gözlerden ince, uzun beyaz renkli kökler meydana gelir. Bu kökler hızla büyür ve rengi giderek esmer kahverengine dönüşür. İlk çıkan kökler 10-20 cm boy aldığında, bunlardan yan kökler meydana gelir. Böylece bol saçak köklü bir kök sistemi oluşur. Köklerin % 60-70’e yakın kısmı toprağın 30-50 cm derinliğinde bulunur. Geriye kalan % 20-30’u 60-80 cm, % 5-10’nu ise 80 cm’den daha derinlere ve hatta toprak yapısına bağlı kalarak bazen 200 cm kadar iner (ZADE, 1953). Patates köklerinin yana yayılması da derinliğine inişi domatese benzer. Yaklaşık % 60-70’e yakın kısmı 30-50 cm çapında bir alanda bulunur. Diğer geri kalan kısmı 100-120 cm kadar çevreye yayılır. Kök ile üst aksam arasında olumlu bir korelasyon vardır. Üst aksamı ufak ve derli toplu olan çeşitlerde kökler, kısa ve yayılması azdır. Üst aksamı uzun ve yayvan olan çeşitlerde kökler, uzun ve yayılması fazladır. Aynı durum erkenci ve geççi patateslerde görülür. Erkenci patateslerde kökün yayılması dar bir alan içinde meydana gelirken, geççilerde daha fazla bir alanı kaplar.

GÖVDE

Bir patates yumrusu üzerinde 1-10 adet arasında göz bulunur. Her gözde 1-3 adet arasında da tomurcuk bulunduğundan, bir patates yumrusundan 1-30 adet arasında sürgün meydana gelebilirse de, ortalama sürgün sayısı 2-10 adet arasındadır (İLİSULU 1957, YILDIRIM 1979). Yumru üzerindeki gözlerin zararlanması ve toprak koşulları, gözlerin sürmesine ve sap oluşumuna etki yapar. Bir patates tohumluğu toprağa ekildiğinde, atıldığı yerde çok sayıda sürgün meydana geldiğinden, bu topluluğa patates ocağı adı verilebilir. Bir patates ocağında bitki gövde boyu 50-100 cm’e kadar çıkar. Bazen 150 cm’i bulur (DILLINGEN 1928, ZADE 1953, İLİSULU 1957). Bitki boyuna, bakım şartlarının ve iklimin büyük etkisi vardır. Genelde gövde dik bir şekilde büyür. Gövdenin enine kesiti alındığında üç köşeli olduğu görülür. Gövde rengi açık yeşil, yeşil, koyu yeşildir. Bazı çeşitlerde menekşe rengi de ortaya çıkar. Bitkinin fazla güneş gören kısımlarda menekşe rengi daha çok oluşur. Gövdedeki yaprak koltuklarından yan dallar çıkar ve sayıları çok değişken olup, bitkinin büyüme ritmine bağlıdır. Ayrıca dikimde bitkilere verilen bitki sıklığının etkisi olur..

YAPRAK VE DALLAR

Patates yaprakları bileşik yapraktır. Birleşik yaprak, bir ana sap üzerinde irili ufaklı yaprakların art arda ve karşılıklı sıralanmasıyla meydana gelir (Şekil 38.4). Bu yaprakçıklar şekil bakımından birbirinden farklıdır ve şekilleri oval, yuvarlak oval, uzun ovaldir.

Yaprakçıklar içinde, en uçta tek halde bulunan yaprakçık en büyüğüdür. Yaprakçıkların üzeri düz veya dalgalı olabilir. Orta damar alt kısımda belirgindir. Yaprak orta damarla ana sapa bağlanır. Yaprakların boyu 5-40 cm, genişliği 2-15 cm arasında değişir. Renkleri açık yeşil, yeşil, koyu yeşil, menekşedir

ÇİÇEKLER - MEYVELER

Patateslerin çiçeği çoğu kez oluşmaz. Bununla beraber bazı çeşitte çiçek oluşur, fakat açmaz, bazılarında açabilir. Çiçekler yaprak koltuklarından salkım şeklinde çıkar (Şekil 38.5). Çiçek salkımı bir sap üzerinde, çift dallanma ile birleşik çiçek salkımı şeklinde meydana gelir. Bir salkım üzerinde 6-10 adet çiçek bulunur. Çanak yapraklar dip kısımda birleşmiş, uç kısımda ayrılmış ve renkleri yeşil, sarı-yeşildir. Taç yapraklar beyaz, menekşe, kırmızı-menekşe, mavi-menekşe renklidir. En çok görülen renk menekşedir. Taç ve çanak yaprak sayısı 5 adettir. Bazı durumlarda taç yaprak sayısı 7-8’e kadar çıkar. Erkek organlar kısa bir sapla çiçek tablasına bağlanır ve genel sayısı beştir. Bazen erkek organ sayısı da artabilir. Dişi organ ince uçlu ve boyunlu, dip kısmı şişkindir. Yumurtalık üç karpellidir. Her karpelde 10-15 arasında tohum meydana gelebilir. Patates yabancı döllemelidir.

TOHUMLAR

Patates bitkisinin verimini belirleyen ana etkenlerden birisi kullanılan tohumluğun kalitesidir. Tohumluğun kalitesini aşağıdaki etmenler belirler:

Çeşit: Yetiştirici nasıl bir ürün elde etmek istediğine önceden karar vermek durumundadır. (Yemeklik üretimi veya Sanayilik üretimi) Tohumluğun Sağlık Durumu: Tohumluk olarak kullanılacak veya satın alınacak materyalin hastalıklardan ari olmasına dikkat edilmelidir. Patatesin en önemli hastalıkları, başta virüsler olmak üzere patates nematodu, patates siğili, kahverengi çürüklük ve halkalı çürüklük hastalıklarıdır.

Tarım Bakanlığı tarafından Zirai Mücadele Teknik Talimatında Patates tarımında bugün itibariyle ülkemizde 24 hastalık ve zararlı ile mücadele yer almaktadır. Bu sayı Kültür bitkilerinde hastalık ve zararlı yönüyle en yüksek sayıdır. Bu durum hem patates tohumluk üretimini hem de patates tarımının hassasiyetini çok önemli kılmaktadır. Virüs hastalıkları patates üretiminde % 40’a varan verim düşüklüğüne neden olabilmektedir.

Tohumluğun Fizyolojik Yaşı: Patates tohumluğunda fizyolojik yaş bazı durumlarda tohumluğun sağlığından bile önemli olabilmektedir. Yalnızca tek sapı bulunan sağlıklı bir bitkinin verimi, virüs hastalığı ile bulaşık ancak dört sap oluşturmuş bir bitkinin veriminden daha azdır. Patates tarımında çıkışın süratli olması ve bunu takip eden üst aksam gelişmesi kadar, sap sayısı ve sapların gürbüzlüğü de verimi ve üretilen yumruların iriliğini etkilemektedir.

Bitkideki bu özellikler tohumluk yumrunun fizyolojik yaşı ile ilgilidir, en uygun fizyolojik yaş ise dikimden önceki haftalarda tohumluk hazırlığı ve bazı teknik uygulamalarla sağlanmaktadır.

Patates yumrusunun hasat sonrası gelişmesinde dört farklı dönem ayırt edilebilmektedir.

Uyku Dönemi(filizlenme yok).

Uç filiz hakimiyeti dönemi ( tek sürgün devresi) (sadece bir tepe filizi var).

Normal filizlenme dönemi (normal sürgün devresi) (çok sayıda filiz var)

İnce filiz dönemi (yaşlı yumru devresi) (ince,zayıf ve genellikle dallanmış filizler var).

Tohumluğun Yumru Boyu: Patates tohumluklarında ideal yumru 35-60 mm çapında, 50 -70 gr ağırlığındaki yumrulardır. Yumrular küçükse sap sayısı az, yumrular büyükse sap sayısı fazladır.

BESLENME VE İNSAN SAĞLIĞI AÇISINDAN ÖNEMİ

Patates, insan beslenmesinde en fazla kullanılan bir sebzedir. Birçok ülkede ekmeğin yerini alan bir gıda maddesidir. İçerisinde % 60-80 oranında su ve % 20-40 arasında kuru madde bulunur. Kuru maddenin büyük bir çoğunluğunu nişasta meydana getirir. Nişasta oranı % 10-25 arasında değişir. Geri kalan maddelerden % 2-5 arasında azotsuz maddeler (nişasta hariç), % 1-3 arasında protein, % 0,15-0,20 arasında yağ ve % 1-2,5 arasında kül vardır. Patateste bu maddeler yanın Riboflavin, Niaşin, Nikotimik Asit, A,B,C vitaminleri, Tryptohane, Lysine, Leucine, Methionine, Cystine, Phenlalanine, Tyrosine, Threonine ve Valine gibi aminoasitleri vardır.

Patates, bir mineral madde deposudur. Fazla miktarda Potasyum, Magnezyum, Fosfor, Demir, Kalsiyum, Klor içerir (GÖBELEZ, 1969). Patates şeker hastalığına karşı mukavemeti arttırır. Kanı alkali hale getirir. Kum, taş düşürmede, idrar tutukluğunda, yarım litre suda 2-3 patates dağılıncaya kadar kaynatılır, diğer bir kapta meyan köküne aynı işlem yapılır. Bu sular süzülüp birbirine karıştırılır ve ılık ılık şekersiz içilir. Göz kapağı şişmesi ve gözün kapanmasında, elektrot kaynağı yapanlarda meydana gelen göz rahatsızlığında gazlı bez içine konan bir dilim patates 15 dakika kapalı göz üzerinde tutulur ve bu işleme belli aralıklarla devam edilirse şişlik iner, ağrı kesilir. Haşlanmış ezilmiş lapa haline getirilmiş patates, zeytinyağı ile yoğrularak elde olunan hamur yanık, kan çıbanı, hemeroid için ideal bir ilaçtır (GÖBELEZ, 1969). Yemek pişerken içine atılan patates, yemeğin fazla tuzunu alır. Ayna ve camlar patatesle ovulursa pırıl pırıl olur. Halıların rengini tazelemek ve parlatmak için kaynatılmış patates suyu ile fırçalanır.

 

 

EKONOMİK DEĞERİ

Patatesin yurt ekonomisine büyük bir katkısı vardır. Bu katkı patatesin değişik kullanım şeklinden kaynaklanmaktadır. Bunlar sırasıyla aşağıda verilmiştir.

 

1. Patates iyi bir ekim nöbeti bitkisidir.

2. Patates çapa bitkisidir.

3. İş gücünü en iyi şekilde değerlendirir.

4. Diğer bitkilere oranla birim alanda karlılığı yüksektir. Özellikle buğdaygiller

karşısında çok üstündür.

5. İyi bir besin maddesi kaynağıdır. Ekmeğin yerini tutar.

6. Hayvan beslemede yararlanılır. Et ve süt verimini arttırır. Özellikle dış ülkelerde

domuz beslenmesinde kullanılır.

7. Sanayide nişasta elde etmede, en başta gelen en ucuz ham maddedir.

8. İspirto, dekstrin, glikoz, sago, tutkal, çocuk maması, pudra yapımında kullanılır.

Bütün bu sayılan maddeleri ele aldığımızda, patatesin soframızdan tarlaya, tarladan ahıra ve sanayiye kadar uzanan geniş bir kullanım alanına sahip olduğunu görürüz. Ülkemizde patates üretimi Cetvel 38.3’de verilmiştir. Cetvel incelendiğinde 150-180 bin hektarlık bir alan üzerinde 1,8-2,8 milyon ton arasında ürün elde edildiği görülmektedir.

TOPRAK İSTEKLERİ

Patates için en uygun toprak tipi kumlu-tınlı, tınlı-kumlu ve kumlu topraklardır. Toprağın iyi drene edilmiş olması yetiştiricilikte başarı için zorunludur. Ağır killi topraklar tatlı patates için elverişli değildir. Böyle topraklarda yumru gelişmesi zorlaşır. Oluşan yumruların şekilleri bozulur. Buna karşılık çok hafif ve zayıf kumlu topraklarda yumrular incelme eğilimindedir ve verim azalır. Tatlı patates hafif asit toprak reaksiyonundan hoşlanır ve asitliğe karşı oldukça toleranslıdır. Toprak hazırlığı sırasında, sürümün derin ve 20 cm’den az yapılmaması gerekir. Yumruların hasat olgunluğuna ulaşması için, dikim tarihinden itibaren 120-150 gün ister. Bu durumda bir yerde yetiştiricilik yapılabilmesi, ilkbahar son donları ile sonbahar ilk donları arasında en az 120-150 günlük ılık bir vejetasyon süresinin olmasına bağlıdır. Tatlı patates soğuklardan şiddetli zarar gören bir sebzedir.

 Sıcaklığın 10°C'nin altına birkaç gün düşmesiyle bitkinin yeşil aksamı hemen zararlanır, 0°C'ye düşmesinde ise bitki ölür. Bitkinin gelişmesi için gerekli minimum sıcaklık 15°C, optimum sıcaklık 22-30°C, maksimum sıcaklık 35°C'dir. Yeterli bir verim için sıcaklığın 20°C'nin altına düşmemesi ve 30°C'nin üzerine çıkmaması yararlıdır. Gündüz olduğu gibi geceleri de sıcaklığın fazla düşmemesi gerekir. Aksi halde başarılı bir üretim yapmak mümkün olmaz.

Tatlı patates tipik bir kısa gün bitkisidir. Çiçeklenme bölümünde belirttiğimiz gibi generatif gelişme için gün uzunluğunun 13 saatin altında olması gerekir. Aynı durum yumru oluşumu için de, gün uzunluğu sınırı 14 saattir. Bunun üzerinde yumru oluşumu tamamen durur. Yumru oluşumu ve gelişmesinin en hızlı olduğu gün uzunluğu 11 saattir. Yüksek sıcaklığın yanında, kısa gün uzunluğu isteği, tatlı patatesin yetişme kuşağını sınırlayan en önemli faktördür. Nitekim bu sebze türü ancak ekvatorla 30° enlem arasında herhangi bir önlem almaksızın sorumsuz biçimde yetiştirilebilmekte; 30-40° enlem arasında ise, yukarıdaki istekleri sağlayabilmek için, fide yetiştirme dönemini sıcak yastıklara kaydırmak gerekmektedir.

Tatlı patates düşük toprak ve hava nemin oldukça toleranslı olmakla birlikte nemden hoşlanır. Düşük nem ortamında yetişen bitkilerde yumrular küçük kalır, verim azalır. Buna karşılık yumrularda kuru madde içeriği yükselir. Yıllık yağışın 850 mm’nin altına düştüğü yerlerde toprak ve hava nemini yükseltmek için kesinlikle sulama yapmak gerekir.

GÜBRELEME

Patates çiftlik gübresinden çok hoşlanır. Dekara 1,5-2,0 ton çiftlik gübresi verilmelidir. Üreticilerin toprak analizi yaptırarak bunun neticesine göre gübre kullanmaları en iyi yoldur.Toprak analizi yaptırılmamış ise saf madde olarak dekara 14-16 kg azot, 8-10 kg fosfor, 8-10 kg potasyum verilebilir.

Azot Gübrelemesi; Patates bitkisinin azotlu gübreye olan ihtiyacı oldukça fazladır. Kumsal topraklarda yetiştiği için fazla miktarda sulama gerektirdiğinden önemli miktarda azot yıkanması olmaktadır. Fazla azot vejetatif gelişmeyi teşvik eder, yumru oluşumunu geciktirir. Bunu önlemek için, azotlu gübrelerin en az iki defada verilmesi önerilmektedir.Verilecek gübrenin ½ si dikimle , 1/2 si ise boğaz doldurma sırasında verilmelidir. Çok kumsal topraklarda azotlu gübre yağmurlama suyuna karıştırılarak çok defada verilmelidir. Dikimle beraber kullanılacak azotlu gübre, kompoze olarak P ve K ile birlikte (15.15.15 ) veya Amonyum Sülfat olarak tek başına verilmelidir. Üst gübre olarak ise Azot, Amonyum Nitrat veya Üre şeklinde uygulanmalıdır. Sulamanın çok sayıda yapıldığı kumsal topraklarda ise, üst gübre olarak Amonyum Sülfat önerilmelidir.

Fosfor Gübrelemesi; 500 kg yumru verimi için,1 kg saf P2O5 in bitkiler tarafından kaldırılmaktadır, toprak yapısına bağlı olarak toprakta tutunma payları da hesaba dahil edilmelidir. Hesaplanan fosforlu gübrenin tamamı dikimden önce veya dikim sırasında verilmelidir.

Fosforlu gübrede Kompoze olarak (20.20.0, - 15.15.15, veya 18-46-0 ) veya Triple süper fosfat şeklinde uygulanmalıdır. Fosforlu gübreler; erken devrede gelişmeyi ve yumru oluşumunu teşvik eder, yumru sayısını ve hastalıklara dayanmayı arttırır.

Potasyum Gübrelemesi; Potasyumlu gübrelerin tamamı dikimden önce veya dikim sırasında verilmelidir. Genellikle 15.15.15. şeklinde kompoze veya Potasyum sülfat gübresi de kullanılmaktadır. Potasyum; yumruda kuru madde birikimi ve depolanmaya dayanıklılığı arttırır, yumruda kabuk oluşumunu teşvik eder, yumruda istenmeyen enzimlerin oluşumunu engeller, yumru et dokusunun sıkı yapılı olmasını sağlar.

YETİŞTİRME TEKNİĞİ

Sebze bahçelerinde patates turfanda patates olarak yetiştirilir ve daha çok taze patates olarak satılır. Sebze bahçelerinin amacı sanayi patatesi yetiştirmek değildir. Patates yetiştirmede toprağın iyi hazırlanması gerekir. Belleme ile veya traktöre takılan pullukla tarla 20-30 cm derinliğinde işlenir. Daha sonra ticaret ve ahır gübresi atılarak 10-15 cm çapalama yapılır. Bu sırada gübreler toprağa karıştırılır. İri tezekler kırılır ve toprak düzeltilir. Patatesler ocak veya çizgi usulü ekilir.

 Ekim yapılmadan önce tohumluk patateslerin ayrılması yapılır. Patateslerde tohumluk olarak patates yumrusu kullanılır. Tohum, yetiştirmede ele alınmaz. Döllenme yabancı olduğundan, tohumlar heterozigot yapıdadır ve üretimde açılma meydana geldiğinden, çeşit özelliği çabuk bozulur. Patates yumrusu vejetatif organdır ve alındığı bitkinin bütün özelliklerini iletir. Bu bakımdan tercih edildiği gibi, üretim şekli de kolaydır. Tohumluk patatesler 40-80 gr arasında olmalıdır.. Ortalama 50 gramlık yumru atılsa, dekara 200-210 kg ve 80 gr’lık yumru atılsa 320-330 kg tohumluk kullanılır

Tohumluk patatesler yararsız ve beresiz olmalıdır. Çürük patatesler kesinlikle kullanılmamalıdır. Bazı yerlerde patates kabuklarını kalın soyarlar ve bu kabukları toprağa atarlar. Yahut iri patatesleri boylamasına ikiye sonra üçe veya dörde ve hatta beş ve altıya bölenler vardır

Bu şekle, çelikleme ile üretim denir ve tohumlukta tasarruf sağlar. Fakat tohumluk üzerinde büyük yara yüzeyleri meydana getirdiğinden, toprakta bu kısımlar çabuk mantari ve bakteriyel hastalıklara yakalanır ve bitkiler hastalanır, ileride ürünün büyük ölçüde düşmesine neden olur. Şayet kesilen parçalar ilaçlanır ve ondan sonra ekilir ise zarar kısmen önlenir. Amerika’da patatesleri kesen, ilaçlayan ve sonra eken makineler yapılmıştır.

Patates ekimi her zaman yapılabilir. Fakat soğukları olan yerlerde don zararı meydana gelmeyecek bir tarih saptamakta fayda vardır. Soğuk yapmayan ılımlı bölgelerde ekim zamanı Şubat sonu Mart başı, soğuk yapan yerlerde Nisan ve hatta Mayıs’a kadar kayabilir.

Patates ekimi sıra, ocak ve kuyu ekim olarak üç şekilde yapılır. İleri ülkelerde patates ekim makineleri kullanılır Ekim sıraya yapılır ve sıra arası mesafesi 50-80 cm, sıra üzeri mesafesi 20-40 cm’dir. Bizde bahçıvanlar pulluk veya sabanla 60-100 cm’de bir çizgi açıp, bu çizgi üzerine her adımda bir patatesi çizgiye atıp ayağıyla yumruyu toprağa gömer ve bu şekilde sıra ekim yaparlar.

Makinelerle ekimde bir günde 30-50 dekar, saban veya pullukla ancak 2-4 dekar yer ekilir. Ekim derinliği 5-10 cm arasında oynar.

Küçük işletmelerde ve az bir alanda üretim yapan yerlerde patatesler ocağa ekilir. Bize çoğunlukla bu şekil kullanılır. Ocaklar arasında 70-90 cm sıra arasında boşluk bırakılır. Sıra üzeri mesafesi ise 40-60 cm’dir. Ocaklar bel yardımı ile açılır ve her ocağa bir patates bırakılır Burada da ekim derinliği 8-10 cm’dir. Ocak açılıp patates atıldıktan sonra üzeri kapatılır.

Kuyu ekim çok az uygulanır. 80-100 cm aralık ve 60-80 cm sıra üzeri mesafelerde 25-30 cm çukurlar açılır. Bu çukurlar içine 10-15 cm yüksekliğinde yanmış gübre ile toprak karışımı atılır ve patates yumrusu ekilir. Patatesler sürüp bitkiler büyüdükçe, çukur içine toprak atılarak ve bitkilerin boğazları doldurularak, çukur tamamen doldurulur. İyi bir besleme yaptığı ve daha fazla ürün alındığı için, küçük işletmelerde zor da olsa bu tip uygulamaya doğru kayılır.

Patatesler hangi sistemle ekilirse ekilsin bakım işlemleri aynıdır. Ekimden sonra toprağın kaymak bağlaması önlenmelidir. Eğer oluşmuş kaymak tabakası varsa, yüzeysel tırmıklama veya çapalama yaparak, kaymak tabakası kırılır. Patatesler sürdükten sonra bitkilerin büyüme durumuna göre 1-3 kez de boğaz doldurma işlemi yapılır. Böylece patates stolonlarının yumuşak ve havalı bir ortamda gelişmeleri ve yumru vermeleri sağlanır. Boğaz doldurma sırasında ve özellikle geç yapılan toprak işlemesi sırasında toprak yüzüne yakın oluşan yumrulara zarar verilmemelidir.

Yağmurdan ve sulamadan sonra toprağın hafif işlenmesinde yarar vardır. Ağır topraklarda bu işleme daha da önem kazanır. Sulama bir dönemde 2-6 kez tekrarlanır. Sulama hafif topraklarda 10-15, ağır topraklarda 15-20 günde bir yapılır. Sulama sonrası toprak işleme sırasında, arta kalan ticaret gübreleri çapalama öncesi toprağa atılır ve işlemeyle toprağa karıştırılır. Ayrıca patates hastalık ve zararlılarına karşı ilaçlama yapılır.

STANDARDİZASYON

Türk Standartlar Enstitüsü TS 1223 standardına göre, turfanda patateslerin genel özelliklerinde patates yumruları, bütün sağlam, temiz, sıkı yapılı, çatlamamış, çeşidin normal şekil, renk ve görünüşünde olmalı, kesik veya bereler, yeşil renk, kimyevi gübre ve diğer kimyasal madde kalıntıları, anormal dış nem, yabancı koku ve tat bulundurmamalıdır.

TS 1222’ye göre, normal patateslerde genel özellikleri ise, patatesler normal görünüşte, sağlam, temiz sık yapılı, filizlenmemiş olmalı, üzerinde anormal dış nem, yabancı koku, görünüşlerine veya ticaret değerlerine zarar verecek dış veya iç kusurlar bulunmamalıdır. Ayrıca patateslerin kabuğu iyi oluşmuş bulunmalı ve yumruda derin veya yüzeyini 1/4'ünü geçen yüzeysel patates yumru uyuzu (potato scap) etkileri, önemli kemirilme, çatlaklık, donma, yeşil buruşma şekil bozukluğu ve çürüklük olmamalıdır.

Turfanda patateslerde boylama elek veya ağırlık esasına göre yapılır ve bunlardan ancak birisi kullanılır (Cetvel 38.5). Patateste sadece bir sınıflama bulunur.

Turfanda patateslerde, yumrunun yeşil renge dönüşmesine % 1, patates mildiyösüne % 1,5, ıskarta olanlarına % 2 ve toplam olarakta % 4 özellik toleransı tanınır. Boy toleransları büyük boy içinde 28 mm’den küçük ağırlıkça 20 gr’dan az yumrulardan en çok % 3 oranında bulunabilir. Bunun tersi küçük boy için geçerlidir.

MUHAFAZA

Yurdumuzda patatesler çok değişik şekillerde muhafaza edilir. toprak içinde, adi depolarda, yüksek tavanlı toprak silolarda, mağaralarda, bodrum katlarında, özel yapılmış muhafaza evlerinde ve nihayet soğuk muhafaza depolarında saklanır.

Patates yumrularının açıkta (dışarıda) depolanması I. Alta sap ve saman seçilmesi, II. Patatesin yığılması III. Üstünün sapla örtülmesi IV. Yığının toprakta örtülmesi ve kenar hendeği açılması

Turfanda patatesler depo edilmez, hasat sonrası derhal pazara gönderilir. Birkaç hafta muhafazaya gereksinme duyulduğunda, adi depolar bu işi karşılar. Saklama, esas olarak normal patateslerde yapılır. Muhafaza edilecek patatesler kesinlikle yıkanmamalıdır. Yıkanan ve kurutulmamış patateslerde çabuk çürüme meydana gelir. Muhafaza edilecek yerde bakteriyel ve mantari hastalık etmenleri bulunmamalıdır. İyi havalandırma yapılmalı sıcaklık 1 ile 5°C ve nem % 85-90 arasında bulunmalıdır. Depoya konulacak yığınların kalınlığı 40-50 cm’i geçmemeli, üst üste konulacaksa kasalar veya torba içinde saklanacaksa torbalar, raflara yetiştirilmelidir.

SULAMA

Patates bitkilerinde su ihtiyacı alt yapraklardaki solma ve sararmayla kendini belli eder. Topraktaki nem dikkate alınarak ilk sulama, yumrular fındık büyüklüğüne geldiğinde yapılmalıdır. Hafif topraklarda 15-18, ağır topraklarda 22-25 gün arayla yetiştirme süresince 2-4 sulama yapılır. Hasat ile son sulama arasında 1 haftalık bir zaman bırakılır.

 

En yaygın sulama yöntemi, karık ile sulamadır. İki karık arası mesafe kumlu topraklarda 60-65cm, ağır topraklarda 70-80 cm dir.

Patatesin en fazla suya ihtiyaç duyduğu devre, çiçeklenmeden 20 gün önce başlayan ve yumru yapmaya başladığı zamana kadar geçen devredir.

Sulama yeterli ve düzenli yapılmadığı taktirde, başta verim kaybı olmak üzere, memeli ve çatlak yumrular, yumru içinde kararmalar ve boşluklar ortaya çıkar.

HASAT

Sebzeler içinde hasadı en zor olanıdır. Stolon boyuna ve oluştuğu yere göre patatesler toprağın 5-10 cm altında, bitkiden değişik uzaklıklarda ve derinliklerde bulunurlar. Hasat sırasında bütün patateslerin zedelenmeden çıkartılması oldukça güçtür. Acemi işçilerle hasat yapıldığında zedelenen ve toprakta kalan yumru sayısı artar. Toprak üstünde dal ve yaprakların sararması ve kuruması normal hasat zamanının geldiğine işarettir. Fakat turfanda patates yetiştiriciliğinde bu kadar uzun süre beklenmez. Patatesler bazen ceviz, bazen tavuk yumurtası büyüklüğünü alınca hasat edilir. Bu dönemde henüz stolonlarla patateslerin ilgisi tam kesilmemiştir. Toprağı gevşetmek ve bitki beraber yumruları sökmek daha kolaydır. Normal olgunlukta stolonlar çürüdüğü için patatesler serbest durumdadır. Hasat, değişik aletler kullanılarak yapılır. Bunların en basiti çatal bel ve çatal çapalardır. Sebze bahçelerinde ve ufak üretim alanlarında bu aletler kullanılır. Biraz daha büyük işletmelerde bu aletlerle söküm yapmak oldukça güç ve zaman alıcıdır. Bunların yerini pulluk alır. Pullukla toprak devrilir. Böylece toprak altındaki yumrular toprak yüzüne çıkartılır. Sonra çatal çapalar veya ucu küt dirgenlerle yumrular toplanır. Sepetlere doldurulur. Dikkat edilirse burada da işçilik yine fazladır. Daha geliştirilmiş şekil çarklı patates makinesi ile yapılır. Alet bir yandan toprağı gevşetip, diğer yandan patatesleri toprak yüzüne çıkartır. Böylece hasat için sadece patatesleri toplamak kalır.

Daha ileri bir hasat tekniğiyle, toprağı gevşeten patatesleri topraktan çıkartıp bir elek üzerine alan ve daha sonra da bir bant yardımı ile romörke yükleyen aletler geliştirilmiştir. Böylece hasat zorluğu tamamen ortadan kaldırılmıştır. Bu teknolojide günde 20-30 dekar yeri hasat eden, kendi motor gücü ile hareket eden özel patates hasat makineleri vardır.

Hasat sonrası, hastalıklı, yara ve bereli olan patatesler ayıklanır. Bir dekar yerden yaklaşık 1000-4000 kg arasında ürün alınır. Turfanda yetiştiricilikte ürün miktarı 1500-2500 kg arasındadır.

  • diline pelesenk olmak ne demek
  • dillere pelesenk olmuş ne demek
  • pelesenk
  • pelesenk ne demek
  • Pelesenk Ne Demek – Pelesenk Sözlük Anlamı
  • pelesenk olmak ne demek
  • pelesenk olmak ne demektir
  • pelesenk olmuş ne demek
  • Yüksek Yüksek Tepelere sözleri
  •   Ad Soyad
      Yorum