A
B
C
Ç
D
E
F
G
Ğ
H
I
İ
J
K
L
M
N
O
P
R
S
Ş
T
U
Ü
V
Y
Z
Q
W
X
+ Ekle
Osmanlı Devletinde Kuruluş Dönemi

Osmanlı Devletinde Kuruluş Dönemi

Kurulus Dönemi :

Osmanli Beyliginin Kurulusu; Osman Bey, Oguz asiretlerinin ittifakiyla basa gectikten sonra, siyasi ve dini bakimdan Anadolu"nun en itibarli ve nufuzlu tarikatlerinden Ahilerin muhim bir sahsiyeti olan Seyh Edebali"nin kizi ile evlenerek, gucunu artirmis idi. Bundan sonra Osman Gazi, Bizans"a karsi genisleme politikasini uygulayarak, Inegol, Karacahisar ve Yarhisar"i ele gecirdi ve bolgenin muhim merkezlerinden olan Bilecik"i alarak, burayi beyligin merkezi yapti (1299). Bu tarih devletin kurulus tarihi olarak kabul edilir. Selcuklu Sultani III. Alaaddin Keykubad"in Ilhanli Hukumdari Gazan Han"in kuvvetleri tarafindan tutulup, Iran"a goturulmesi uzerine Selcuklu umerasindan bazilari ve bolgedeki Turkmen beyleri Osman Bey"e teveccuh gostermis; Oguz an"anesine gore onun hakimiyetini tanimayi kabul etmislerdir. Nitekim Oguz beyleri Oguz Han toresine gore tertip edilen bir torende Osman Bey"in onunde diz cokerek, onun verdigi kimizi icmek suretiyle tabiyetlerini sunmuslardir. Ancak henuz kucuk bir beylik durumundaki Osmanogullarinin, seklen de olsa bu donemde, Ilhanli hakimiyetini tanidiklari bilinmektedir. Osman Gazi, beyligini ilan ettikten sonra idaresi altindaki bolgeleri bes kisma ayirarak buralari guvendigi ve savaslarda yararlik gosteren kimselere tevcih etti. Oglu Orhan"a Sultanonu, buyuk kardesi Gunduz Bey"e Eskisehir"i, Aykut Alp"e In-onu"yu, Hasan Alp"e Yarhisar"i ve Turgut Alp"e de Inegol"u verdi. Diger oglu Alaaddin"e ise seyh Edebali"nin emin ve nazirliginda, ailenin gecimi icin, Bilecik ve havalisinin gelirleri tahsis edildi.1302"de Bursa tekfurunun liderliginde birlesen Rum tekfurlarinin Koyunhisar (Bafeon) savasinda agir bir maglubiyet tatmalari, Osman Bey"in Bursa ve Kocaeli taraflarina akinlar yapmasini oldukca kolaylastirmisti. Bir taraftan Bursa ote taraftan Iznik Turk kusatmasi altinda tutuluyordu. Ancak yaslilik sebebiyle Osman Bey, fetihler icin oglu Orhan"i gorevlendirmisti. Nitekim 1324 yilinda Osman Bey vefat etti ve oglu Orhan Bey Osmanli tahtina cikti.

Orhan Bey, 1326 yilinda Bursa"yi, uzun suren kusatmanin ardindan, ele gecirince babasinin vasiyetini yerine getirerek, Osman Gazi"nin naasini Bursa"ya nakletti ve burayi devletin yeni merkezi yapti. Orhan Bey"in komutanlarindan Akcakoca ve Karamursel ise Istanbul kiyilarina kadar akinlarda bulunuyorlardi. Bu fetih ve akinlardan telaslanan Bizans Imparatoru Andranikos buyuk bir ordunun basinda Osmanlilara karsi harekete gectiyse de Maltepe (Palekanon) Savasi"nda agir bir yenilgi aldi (1329). Bu zafer, Iznik ve Izmit"in ele gecirilmesini kolaylastirmistir. Rumeliye Gecis; Karasi Beyliginde baslayan taht mucadelelerinden istifade eden Orhan Bey, Balikesir ve civarini topraklarina katarak, ileride gerceklesecek olan Rumeli fetihleri icin muhim bir mevkiye sahip olmustur. Nitekim Karasi Beyliginin deniz gucu ve Haci Il Bey, Evrenos Bey gibi degerli komutanlar artik Osmanlilarin emrine girmislerdir. Bizans icindeki taht kavgalari ve Bulgar-Sirp saldirilari karsisinda, gittikce guclenen Osmaogullarindan yardim isteyen Kantakuzen"in talebi uzerine Orhan Bey"in oglu Suleyman, bir orduyla Rumeli"ye gecti (1345). Edirne"yi kusatan Bulgar-Sirp kuvvetlerini bozan Suleyman Pasa bu zaferin karsiliginda Gelibolu"daki Cimpe Kalesi"ni Bizans"tan aldi. Boylece Osmanlilar ilk kez Rumeli yakasinda bir us elde etmis oluyordu (1356). Suleyman pasa Gelibolu"nun ardindan Tekirdag"a kadar olan bolgeleri de ele gecirerek buralara Anadolu"dan getirilen Turkmenleri yerlestirdi. Boylece Rumeli"de de Turklesme hareketi baslamistir. Suleyman Pasa"nin olumunden sonra Rumeli"deki fetihler icin kardesi Murat Bey gorevlendirildi (1359). Ancak 1362"de babasi Orhan Bey"in de olumu uzerine Murat Bey, Bursa"ya dondu ve Osmanlilarin 3. hukumdari olarak tahta cikti (1362).Rumeli ve Balkanlarda Fetihler; I.Murat (Hudavendigar) once tahtta hak iddia eden kardeslerini bertaraf etmekle ise basladi ve bu arada elden cikan Ankara"yi yeniden aldi. Anadolu"da birligin saglanmasinin ardindan Murat Hudavendigar, inkitaya ugrayan Rumeli ve Balkanlarin fethine yoneldi. Bu sirada Balkanlar karsiklik icindeydi. Bir taraftan Sirp Hukumdari Dusan"in olumu ile Sirplar arasinda ic mucadeleler siddetlenmis, ote yandan Macar Krali Layos, Balkanlarda Ortadokslara olan baskilari artirmisti. Evrenos ve Haci Il Bey komutasindaki kuvvetler bu durumdan da yararlanarak Kesan"dan Dimetoka"ya kadar olan yerleri fazla bir mukavemet gormeden ele gecirmislerdi. Sazlidere Zaferi ile Edirne ve Filibe, Lala Sahin Pasa tarafindan fethedildi (1363/4). Bu savaslarda Bulgarlarin yaninda yer alan Bizans baris yapmak zorunda kaldi. Turk ilerleyisini durdurmak isteyen Macar, Bulgar,Sirp ve Ulahlardan mutesekkil bir Hacli ordusu Macar Krali Layos"un liderliginde Edirne uzerine yurudu. Ancak Meric sahilindeki Sirp Sindigi denilen mevkiide, kalabalik Hacli ordusunu hazirliksiz yakalayan 10 bin kisilik kuvvetiyle Haci Il Bey, buyuk bir bozguna ugratti (1364). Sirp Sindigi zaferiyle Osmanlilar, Balkanlardaki fetihlerine hiz verdiler ve bunu kolaylastiracagi icin Osmanli baskenti Bursa"dan Edirne"ye nakledildi. Fetihler karsisinda caresiz kalan Bulgarlar Turk himayesini kabul etmek zorunda kaldilar (1369). Cirmen Zaferi ile (1372) Bati Trakya ve Makedonya"nin bir kismi Osmanli hakimiyetine girdi ve Selanik ile Kostendil"in de ele gecirilmesinin ardindan Sirp Krali Lazar, vergi verip, gerektiginde asker gondermek sartiyla Osmanlilarla baris anlasmasi imzaladi(1374). Yaklasik on yil suren mucadelede, Rumeli ve Balkanlarda fethedilen bolgelere Anadolu"dan mutemadiyen Turk nufus kaydirilarak bolgede demografik dengeler Osmanlilar lehine degistirilmeye baslanmisti. Bu tarihten sonra bir muddet Balkanlardaki fetihlere ara verilmis ve Anadolu"da Turk birligini saglamlastirmaya yonelik duzenlemelere gecilmistir. Bu maksatla I. Murat, oglu Bayezid"i Germiyan beyinin kizi ile evlendirmis; Tavsanli, Emet ve Simav gelinin ceyizi olarak Osmanlilara verilmistir. Ayni sekilde Aksehir, Yalvac, Beysehri gibi bazi sehir ve kasabalar Hamidogullari"ndan para karsiligi satin alinmis, Candarogullar da Osmanli hakimiyetine girmisti. Artik Osmanlilarin karsisinda tek bir guc kalmisti; Karamanogullari.

Alaaddin Ali Bey, Osmanlilarin yeniden Balkanlara yonelmesini de firsat bilerek, harekete gecmis ancak I. Murat Konya onlerinde Karamanogullarini yendiginde Karaman beyi af dilemek zorunda kalmistir(1387)

Murat Hudavendigar"in yeniden Rumeli"ye yonelmesiyle birlikte Nis ve Sofya da dahil olmak uzere butun Bulgaristan fethedildi.(1385/88). Timurtas Pasa"nin Sirp kuvvetleri tarafindan baskina ugratilip, yenilmesi uzerine cesaretlenen Bulgar, Leh, Cek ve Macar krallari da Sirplarin yaninda yer aldilar. Fakat Candarli Ali Pasa, Bulgar Krali Sisman"i esir alarak Bulgarlari bu ittifakin disina atti. Buna ragmen Hacli ordusu ilerleyisini surdurunce, I. Murat ordusunun basina gecerek dusmani Kosova"da karsiladi. I.Murat"in ogullari Bayezid ve Yakup"un da yer aldigi Osmanli birlikleri buyuk bir zafer kazandi. Sirp Krali Lazar ve oglu esir edilmis, dusman kuvvetlerinin buyuk bir kismi imha olmustu. (20 haziran 1389). Fakat I.Murat savas meydanini gezerken bir Sirp tarafindan hancerlenerek sehit dustu. Bunun uzerine Sirp krali da Osmanli askerleri tarafindan olduruldu. Osmanlilar icin Balkanlarda tutunabilmek yolunda olum kalim savasi olarak gorulen I.Kosova Zaferi Sirplar tarafindan asla unutulmamistir. Gunumuzde dahi masum Musluman halka yonelik vahsetin arkasinda bu maglubiyetin ezikligi ve intikam hissi yatmaktadir.

Anadolu"da Turk Birligi"nin Saglanmasi; I. Murat"in sehit edilmesinin ardindan oglu Bayezid, devlet adamlarinin ittifakiyla hukumdar ilan edildi. Babasinin olumunu firsat bilen Anadolu"daki beyliklerin Osmanlilar"a biraktigi topraklari yeniden ele gecirmek maksadiyla harekete gectiklerini haber alan Bayezid, suratle Anadolu"ya dondu. 1390 yilinda Germiyan, Aydin, Mentese ve Saruhan beylikleri ortadan kaldirildi. Ertesi yil Hamidogullari Beyligi topraklari ele gecirildi ve bu beyliklerin yer aldigi topraklarda Anadolu beylerbeyligi adiyla idari bir unite olusturuldu. Ardindan Osmanlilarin en onemli rakip olarak gordugu Karaman Beyligine yonelen Yildirim Bayezid, Konya"yi kusatti. Alaaddin Ali Bey"in baris talebi, Beysehir ve cevresinin Osmanlilara birakilmasiyla kabul edildi.(1391). Fakat Yildirim Bayezid"in Mora ile ilgilenmesini firsat bilerek Ankara Sancak Beyi Sari Timurtas Pasa"yi esir almasi uzerine, Yildirim Bayezid, Alaaddin Bey"e kesin bir darbe vurmaya karar verdi. Anadolu"ya gecen Yildirim, uc gun suren savasin ardindan ele gecirilen Alaaddin Bey"i ortadan kaldirdi ve topraklari Osmanlilara ulkesine dahil edildi(1397). Karamanoglu tehlikesinin bertaraf edilmesiyle, Anadolu"da Osmanlilara direnebilecek en guclu devlet olarak Kadi Burhaneddin devleti kalmis idi. Daha 1392 yilinda, Kadi Burhaneddin"in muttefiki durumundaki Candaroglu Suleyman ani bir baskinla oldurulup beyligin Kastamonu subesi ortadan kaldirilmisti (1392). Ardindan, ertesi yil Amasya ve Merzifon civari Osmanli hakimiyetine alinmisti. Kadi Burhaneddin"in 1398"de Kara Yuluk tarafindan oldurulmesi uzerine, ona bagli Sivas, Tokat, Kayseri, Malatya gibi sehirler birer birer ele gecirildi. Boylece Firat"in batisinda kalan Anadolu topraklari Osmanli sancagi altinda birlestirilmis oluyordu.

Yildirim Bayezid"in Istanbul Kusatmasi ve Balkanlardaki Fetihleri. Yildirim Bayezid"in Karaman seferine anlasma geregi katilan Bizans Imparatoru V.Yuannis"in oglu Manuel"in, babasinin olumu uzerine anlasmayi cigneyerek Istanbul"a kacmasi sebebiyle Yildirim, Istanbul"u kusatmaya karar verdi. 1391"de baslayan ilk muhasara 1396 yilina kadar surduruldu. Bu maksatla Istanbul Bogazi"nda Anadolu Hisari insa edildi. Sehre dis yardimlarin gelmesini onlemeyi ve iase zorlugu altinda savunmayi kirmayi hedefleyen bu muhasara Timur"un Anadolu"ya ulasmasina kadar fasilalarla devam ettirilmistir. Bu kusatma surerken bir yandan da Yildirim, Bulgaristan, Arnavutluk ve Bosna taraflarinda fetih hareketlerine devam etmekteydi. Kusatma altindaki Bizans"in da talebi ile Turklere karsi yeni bir Hacli ittifaki olusturan Macar Krali Sigismund, Ingiltere dahil butun Avrupa devletlerinden topladigi 120 bin kisilik bir orduyla harekete gecti. Yildirim Bayezid dusmani sasirtan bir hizla Nigbolu Ovasi"nda dusmani karsiladi. 50-60 bin kisilik Osmanli ordusu, sayica cok ustun olan Hacli ordusunu buyuk bir bozguna ugratti. Savas meydanindan kurtulabilenler, kacarken Tuna"da boguldular.(1396) Haclilardan geriye sadece muazzam bir ganimet kalmisti. Bu ganimetle, Edirne ve Bursa"da pek cok cami, medrese ve imaret insa edilmistir. Zaferin ardindan, Eflak, Bosna, Macaristan ve Mora uzerine seferler duzenlendi. Itibari bu zaferle bir kat daha artan Yildirim, Nigbolu donusunde Anadolu birligini kurmaya yonelik nihai adimlari atmaya baslayacaktir.

Ankara Savasi ve Fetret Devri: Yildirim Bayezid, Firat boylarina kadar topraklarini genislettigi sirada, Timur da Iran, Azerbaycan ve Irak"i ele gecirmisti. Bazi Anadolu beyleri Timur"a siginirken, ulkeleri istila edilen Celayirli Ahmet ve Karakoyunlu Kara Yusuf da Yildirim Bayezid"in yanina kacmisti. Boylece her iki devlet biribirine sinir komsusu olmus, ancak bu durum iki hukumdarin da Turk dunyasinin liderligine oynamalari sebebiyle olumsuz neticeler dogurmustur. Timur, Osmanlilara siginan Celayirli Ahmet ve Kara Yusuf"un iade edilmemesini bahane edip Sivas"i kusatmis ve kendisine teslim edilmesine ragmen sehiri tahrip etmisti(1400). Bu olaydan sonra da her iki hukumdar arasinda mektuplasmalar devam etti. Fakat Timur"un, Anadolu beyliklerine topraklarinin geri verilmesi ve bazi sehirlerin kendine birakilmasi gibi talepleri Yildirim tarafindan reddedildi. Dolayisiyla iki fatih icin savas artik kacinilmaz hale gelmisti. 160 binlik Timur"un ordusunu, 70 bin kisiyle Cubuk Ovasi"nda karsilayan Yildirim Bayezid, savasin baslarinda ustunlugu ele gecirdi. Ancak Timur"un safinda eski beylerini goren bazi askerlerin saf degistirmesi ve Kara Tatarlarin Osmanli ordusunun arkasini cevirmesi savasin talihini degistirdi. Bir avuc askerle direnmeye calisan Yildirim Bayezid sonunda esir edildi (26 Temmuz 1402). Ankara Savasi"ni kazanan Timur, Anadolu beyliklerini tekrar ihya etti ve boylece Anadolu Turk birligi parcalandi. Balkanlardaki Turk ilerleyisi durdugu gibi bir kisim topraklar da elden cikti. Yildirim"in ogullari arasindaki taht mucadeleleri Osmanli devletinin "Fetret Devri" boyunca 12 yil muddetle devam etti. Sayet bu savas gerceklesmemis olsaydi, hicbir direnme gucu kalmayan Istanbul buyuk bir ihtimalle Yildirim Bayezid zamaninda Turklerin eline gececekti. Dolayisiyla Ankara Savasi Osmanlilari en az 50 yil geriye goturmustur.Esir dusen Yildirim Bayezid, yedi ay boyunca Timur"un yaninda sehir sehir dolastirildiktan sonra uzuntusunden ecele yenik dustu. Osmanli sehzadeleri tahtin sahibi olabilmek icin kiyasiya birbirleriyle mucadele etmeye basladilar. Bu mucadele Celebi Mehmet"in tek basina devlet idaresine hakim olusuna kadar devam etti (1413). Celebi Mehmet kardesleri Suleyman, Isa ve Musa Celebi"yi bertaraf ettikten sonra Anadolu Turk birligini yeniden tesis etmek icin caba sarf etti. Guclenen Karamaogullarinin nufuzunu kirdi, Karamanoglu Mehmet Bey"in eline gecen Osmanli topraklarini geri aldi. Candarogullari beyliginden Cankiri"yi ve ardindan Canik (Samsun) bolgesini yeniden Osmanli ulkesine katti. Fakat Sehzade Mustafa ve Simavna Kadisi oglu Seyh Bedreddin"in isyanlari ulkeyi karistirmaktaydi.(1419) Sehzade Murat Rumeli ve Manisa"da ortaya cikan bu isyani bastirdi, Seyh Bedreddin ve adamlari yakalanarak idam edildi. Timur"un beraberinde goturdugu Mustafa Celebi de Anadolu"ya dondugunde tahtta hak iddia etmisti. Sehzade Mustafa"nin Selanik"te baslattigi isyan bastirildi. Asi sehzade Bizans"a siginmak zorunda kaldi. Celebi Mehmet oldugu zaman Osmanli ulkesinde sukunet buyuk oranda tesis edilmeye baslanmisti (1421).

Babasinin en buyuk yardimcisi olan sehzade Murat tahta ciktigi zaman Bizans tarafindan karsisina cikarilan amcasi Mustafa Celebi"nin isyanini bir kez daha bastirdi ve Bizans"i cezalandirmak icin Istanbul"u kusatti(1422). Bu defa kucuk kardesi Sehzade Mustafa"nin isyan haberini alan II.Murat, kusatmayi kaldirarak kardesini cezalandirmak zorunda kaldi. Isyancilarin yaninda yer alan Anadolu beyliklerine karsi harekete gecen II.Murat, Candaroglu Isfendiyar Bey"i itaat altina aldi. Izmir Beyi Cuneyd"i ortadan kaldirip, Izmir, Aydin ve Mentese civarini ele gecirdi. Germiyanoglu Yakub Bey"in cocugu olmadigindan, topraklarini Osmanlilara birakmayi vasiyet etmisti. Onun olumuyle Germiyan ili de Osmanlilara katilmis oldu(1428). Balkanlarda da durum Osmanlilar lehine duzelmeye basladi. Nitekim Fetret devri sirasinda elden cikan topraklar geri alindigi gibi, 1440"a kadar Belgrat haric butun Sirp topraklari Osmanli hakimiyetine girmisti. Fakat Erdel ve Eflak"ta ust uste gelen bazi kucuk bozgunlar Avrupa"da buyuk bir sevincle karsilanarak, Osmanlilara karsi yeni bir Hacli seferinin tertip edilmesine cesaret vermisti. II. Murat, Balkanlardaki Osmanli varligini tehlikeye atmamak icin Macarlarla Segedin Antlasmasini imzaladi (1444) ve bu anlasmadan sonra tahttan feragat etti. Kucuk yastaki oglu II. Mehmet"in hukumdar olmasini firsat bilen Macarlar anlasmayi bozdu ve yeni bir Hacli ittifaki olusturuldu. II. Murat yeniden ordunun basina gecerek dusmani Varna Savasi"nda karsiladi. Macar krali olduruldu. Haclilarin lideri durumundaki Jan Hunyad guclukle kacabildi(1444). Candarli Halil Pasa"nin israriyla ikinci kez tahta cikan II. Murat, Mora ve Arnavutluk"a sefer duzenledi. Varna"nin intikamini almak isteyen Jan Hunyad yeniden harekete gecti. Fakat II. Kosova Muharebesi"nde bir kez daha Sirplar buyuk bir yenilgiye ugratildi (1448). Varna ve Kosova savaslariyla Osmanlilar Balkanlardaki durumunu iyice guclendirmis, Bizans"in batidan yardim alma umutlari ise tamamen ortadan kaldirilmistir. II. Murat 48 yasinda olunce II. Mehmet yeniden Osmanli tahtinin sahibi olmus (1451) ve Osmanli Devleti artik bu donemde tam bir cihan devleti haline gelmistir.













  Ad Soyad
  Yorum