A
B
C
Ç
D
E
F
G
Ğ
H
I
İ
J
K
L
M
N
O
P
R
S
Ş
T
U
Ü
V
Y
Z
Q
W
X
+ İçerik Ekle
elektronik, ticaret
elektronik ticaret

elektronik ticaret I.1   ELEKTRONİK TİCARET (E-TİCARET) NEDİR?   Bilindiği gibi “ticaret” ifadesi kavramsal olarak “mal veya hizmetin satın alınması ve satılması“ işlemlerini kapsamaktadır. Bu sürecin elektronik ortamda, Internet üzerinde yapılması E-Ticaret kavramını ortaya çıkarmıştır.   Müşteri beklentilerindeki mal ve hizmet arzındaki artış, iş dünyasındaki rekabeti küresel ölçekte zorlaştırmaktadır. İşadamları buna uyum sağlamak için organizasyonlarını ve çalışma tarzlarını değiştirmekte, firma-müşteri-tedarikçi arasıdaki bariyerleri İnternet ve E-Ticaret ile kaldırmaktadır. Elektronik ticaretin yasal çerçevesinin çizilmesi için önemli çalışmalar yapan UNCITRAL’in 1996 yılında hazırladığı Model Yasa’ya1
göre, ticari aktiviteler kapsamında her türlü veri mesajının, EDI (Electronic Data Interchange), Internet, e-mail gibi gelişmiş yöntemlerin yanında, telekopi ve fax gibi daha az karmaşık veri iletimi yöntemleri kullanılarak elektronik ortamda değişimine elektronik ticaret denilmektedir. Avustralya’nın hazırladığı bir çalışmada2
elektronik ticaret, elektronik yöntemler (fax, telex, EDI, Internet ve telefon vb) kullanılarak ticaret veya ticaretle ilgili her türlü bilgiye ilişkin işlemin yapılması gibi geniş bir tanımla ele alınmış, ama bu tanımın genişliğinin yol açabileceği zorlukları ortadan kaldırmak için sözkonusu raporda terim, açık veya kapalı ağlar üzerinden ticaretle ilgili her türlü bilginin bilgisayarlar arasında iletilmesi olarak daraltılmıştır. Yine ABD’de Washington Eyaleti’nce hazırlanan “Strategic Information Technology Plan”’da3
ise, işle ilgili bilginin iki veya daha çok kuruluşun bilgisayarları arasında elektronik olarak değişimi olarak tanımlanmıştır. Bu tanımı takiben, elektronik ticaretin en önemli teknolojik amacının, iş dünyası ve hükümet kurumları ağlarının her birinin diğeri ile, kullanılan bilgisayar platformu ne olursa olsun, haberleşebileceği şekilde güvenli tek bir ortamda birleştirilmesi olduğu belirtilmektedir. IBM’in tanımında “e-business”’in bir alt bölümü olarak ele alınan e-ticaret, Internet teknolojisi kullanılarak ticaret yapılması olarak ele alınmaktadır4
.   OECD’nin tanımında ise kurumların ve bireylerin katıldığı ve metin, ses, görsel imaj gibi sayısallaştırılmış verinin işlenerek, açık veya kapalı ağlar üzerinden iletilmesine dayanan ticaretle ilgili işlemlere elektronik ticaret denilmektedir5
.Bu çerçevede E-Ticaret aşağıdaki eylemleri kapsayan bir süreç olarak tanımlanmaktadır; Ticaret öncesi firmaların elektronik ortamda bilgilenmesi ve araştırma yürütmesi, Firmaların elektronik ortamda buluşması, Ödeme sürecinin yerine getirilmesi, Taahhüdün yerine getirilmesi, mal veya hizmetin müşteriye teslimi, Satış sonrası bakım, destek, vb. hizmetlerin temin edilmesi.   Toparlamak gerekirse elektronik ticareti, doğrudan fiziksel bağlantı kurmaya ya da fiziksel değiş tokuş işlemine gerek kalmadan, tarafların elektronik olarak iletişim kurdukları her türlü ticari iş etkinliği6
olarak tanımlayabiliriz.     E-Ticaret ile daha esnek yapıya kavuşan, tedarikçileri ile daha yakın çalışan, müşterilerinin beklenti ve ihtiyaçlarına daha hızlı cevap veren firmalar da, global ölçekte değişim yaşamaktadır. E-Ticaret, firmalara en iyi tedarikçiyi seçme ve tüm dünyaya satış yapma imkanı sunmaktadır.   I.2   ELEKTRONİK TİCARETİN  GELİŞİMİNİN TARİHSEL BOYUTU Elektronik ticaretin gelişiminin tarihsel boyutuna baktığımızda iki önemli gelişimin belirleyici olduğunu görmekteyiz7
. Bunlardan birincisi, etkileşimli çoklu ortam hizmetlerinin gelişmesi ve bilgisayar, haberleşme ve televizyon yayımcılığı sektörlerinin gittikçe içiçe geçmesi, ikincisi ise piyasaların küreselleşmesi ve liberalizasyonudur. Uluslararası ticaretin ve buna paralel olarak etkin mal ve hizmet taşıma yöntemlerinin gelişmesi, ülkeler arasındaki ekonomik bağımlılığın düzeyini artırmış ve ürünlerle piyasaların küreselleşmesine yol açmıştır. Bilgi toplumuna doğru gidişin temel dinamikleri olan bu gelişmeler, sanayileşmiş ülkelerin bilgi yoğun hizmetlerle yeniden yapılanma sürecini başlatmıştır. Bu sektör, ekonomide tarım ve sanayiden daha hızlı gelişen en güçlü kesim haline gelmiştir. Elektronik ticaret ise, bilgi toplumunun uygulanmasında en önemli alanlardan biridir.   Günümüzde bilginin ve verilerin elektronik olarak değişimi uluslararası ticaretin en önemli bölümlerinden biri haline gelmiştir. Uluslararası ticareti düzenleyen geleneksel kuralların, bu gelişimi karşılayabilecek esneklikte olmadığı ve yeni düzenlemelere gerek duyulduğu kısa sürede kendini ortaya koymuştur. Bu durum, ekonomik yaşamın her yönü için geçerliyken, özellikle haberleşme sektöründe çok acil düzenlemelere gerek duyulmuştur. Günümüzde, 1970’lerin başındaki ulusal düzeyde tek bir kuruluşun sunduğu haberleşme hizmetlerinden, tam liberalizasyonun hedeflendiği, rekabetin teşvik edildiği ve kullanıcı isteklerinin yönlendirdiği rekabetçi bir ortama gelinmiştir. Bilginin haberleşme ağları üzerinden gönderilmesi, alınması ve yönetilmesi, dünyanın her tarafında benzer standartların kullanıldığı, karşılanabilir maliyetlerle, ayrım gözetmeyen, evrensel erişimin sağlandığı bir düzeyin oluşturulmasını gerek kılmaktadır. Kısaca, bilginin taşınmasındaki ana araçlarından olan telekomünikasyonun, ekonomik faaliyetlerin küreselleşmesinde çok temel bir rol oynadığı söylenebilir. Elektronik ticaret ve Internet’in gelişimi ile ilgili bazı rakamlar ise şu şekildedir: 1996 yılında tüm dünyada Internet’e bağlanan kişi sayısı 40 milyon civarındaydı. 1997 sonunda bu rakam 100 milyona yükselmiştir. 2005 yılı sonunda bu rakamın 717 milyona ulaşacağı tahminleri vardır (Computer Industry Almanac Inc.). Bu tahminde bölgesel dağılım şu şekilde verilmiştir: Kuzey Amerika 230, Batı Avrupa 202, Asya-Pasifik 171, Güney ve Merkezi Amerika 43, Orta Doğu ve Afrika 23.6 milyon. Aralık 1996’da kayıtlı alan adı sayısı 627.000’di. 1997 sonunda bu rakam 1.5 milyon olmuştur. Internet trafiğinin her yüz günde bir iki katına çıktığı belirtilmektedir. Cisco Systems, 1996’da Internette yaptığı satışların 100 milyon doların üzerinde olduğunu açıklamıştır. 1997 sonunda ise 3.2 milyar dolarlık yıllık değere ulaşılmıştır. 1996’da Amazon.com Internet’te 16 milyon, 1997’de 148 milyon dolarlık kitap satışı yapmıştır. ABD’nin en büyük kitap dağıtım firmalarından Barnes&Noble Amazon.com ile rekabet için kendi online mağazasını kurmuştur. Ağustos 1999’da yapılan bir araştırmada Amazon.com, buy.com ve barnesananoble.com, webin en önemli elektronik pazarlamacıları olarak ilk üç sırayı paylaşmışlardır. Ocak 1997’de Dell Computers Internet’te günde 1 milyon dolardan biraz daha az düzeyde bilgisayar satışı yapmakta iken, Aralık 1997’de şirket günlük satışları 6 milyon dolara ulaşmıştır. A.B.D.’nin ve dünyanın en önemli ISS’lerinden olan America Online (AOL) Temmuz 1999’da mali yıl gelirini 4.8 milyar dolar olarak açıklamıştır. Net kar ise 396 milyon dolardır. Geçen yıl bu miktar 59 milyon olarak açıklanmıştı. 17.6 milyon abonesi olan AOL’nin bağlı şirketi CompuServe’in ise 2 milyon abonesi vardır. Auto-by-Tel adlı Internet’te sitesi olan bir firma 1996 boyunca 345.000 satış yaparak 1.8 milyar dolarlık rakama ulaşmıştır. Kasım 1997 sonu itibariyle aylık 500 milyon dolarlık satış yapıldığı (yıllık 6 milyar dolar), her ay ise ortalama 100.000 adet sipariş kabul edildiği sözkonusu şirket tarafından açıklanan rakamlardır. (U.S. Department of Commerce, The Emerging Digital Economy) Internet üzerinden firmaların doğrudan tüketicilere yaptığı on-line satışların değeri 1998 yılında 14.9 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir (Boston Consulting Group). 1999 sonunda bu rakamın 36 milyar dolara ulaşması beklenmektedir. Webdeki satıcıların tüketicileri alışveriş yapmaya teşvik etmek için yapması gereken yatırım, online işlem başına 22-24 dolar olarak tahmin edilmektedir. Forrester’a göre 1997 yılında Internet üzerinden firmalar arasında yapılan mal ve hizmet ticaretinin rakamı 8 milyar dolara ulaşmış olup, bu rakamın 2002’de 327 milyar dolara ulaşması beklenmektedir. (Forrester Research Inc.) Price Waterhouse, on-line mal ve hizmet alışverişinin 2002’de 434 milyar dolara ulaşacağını, bunun 94 milyarlık kısmının, tüketicilerin yaptığı mal ve hizmet alışverişinden kaynaklanacağını belirtmektedir. Bu rakamın 1998 yılında 5 milyar dolar olacağı yine aynı araştırma kuruluşu tarafından açıklanmıştır. EMarketer’ın “1998 eCommerce Report” adlı çalışması, tüketicilerin on-line alışveriş tutarlarının 2002 yılında 26 milyar dolar olacağını açıklamıştır. Firmaların kendi aralarında gerçekleşecek ticaretin rakamı ise 268 milyar dolar olarak tahmin edilmiştir. Dataquest’in tahminlerine göre ise 2003 yılında firmalar arası elektronik ticaretin hacmi 800 milyar dolar civarında gerçekleşecektir (Financial Times Ltd.-FT Guide to Digital Business, Autumn 1999). IDC’nin 1998 Avrupa Bilgi Teknolojisi Forumu’nda açıkladığı rakamlara göre, Avrupa’da Internet teknolojisine yapılan harcamalar bu yıl beklenen 32 milyon dolarlık düzeyden, 2000 yılında 425 milyon dolara çıkacaktır. Elektronik ticaretten elde edilen gelir ise bu yıl beklenen 32 milyar dolarlık düzeyden 2002 yılında, 425 milyar dolara çıkacaktır. Bu rakamın % 79’unun firmalar arası işlemlerden olacağı tahmin edilmektedir. IDC’nin Avrupa’da 8 ülkenin önde gelen 300 firmanın yöneticileri ile yaptığı görüşmelerde % 82’si elektronik ticaretin iş stratejilerini etkileyeceğine, %19’u rekabet üstünlüğü sağlayacağına inandıklarını, % 39’u ise web üzerinden satış yapmaya yönelik planları olduğunu belirtmiştir. (Kaynak: Nua Internet Surveys: http://www.nua.ie/surveys) a rel="nofollow" >
II.1   E-TİCARET’TE TARAFLAR   E-Ticarette taraflar dört ayrı başlıkta incelenmektedir;   Firma-Firma : Firmaların elektronik ortamda tedarikçiye sipariş vermesi, faturalarını temin etmesi ve bedellerini ödemesi bu bölümde değerlendirilmektedir. 1999 yılı verilerine göre; Firma-Firma kategorisindeki ticari işlemler, E-Ticaret cirosunun %90’nını oluşturmaktadır.   Firma-Müşteri : WWW teknolojisindeki hızlı gelişmeler sonucunda ortaya çıkan Sanal Mağaza uygulamaları ile İnternette firmalar elektronik ortamda; bilgisayardan otomobile, kitapdan pizzaya birçok ürünün doğrudan tüketiciye satışını yapmaya başlamıştır.   Firma-Kamu : Firmalar ile kamu kuruluşları arasındaki ticari işlemleri kapsayan bu bölümde kamu ihalelerinin İnternette yayınlanması ve firmaların elektronik ortamda teklif vermeleri ilk örnekleri oluşturmaktadır. E-Ticaretin yaygınlaşmasını desteklemek amacı ile kamunun vergi ödemeleri, gümrük işlemleri de sanal dünyaya taşınmaktadır.   Birey-Kamu : Henüz yaygın örnekleri olmayan bu kategoride ehliyet, pasaport başvuruları, sosyal güvenlik primleri ile vergi ödemeleri, vb. uygulamalar ile Elektronik devlete geçişin sağlanması planlanmaktadır. İngiltere hükümeti, 2005 yılında tüm kamu hizmetlerinin elektronik ortamda yapılabileceği ve Elektronik Devlet’e geçişin tamamlanacağını duyurmuştur. 2002 yılına kadar ise tüm okul ve kütüphanelerin İnternet bağlantılarının sağlanması planlanmaktadır.   Elektronik ticaretin çok güncel bir konu olması, yeni bir uygulama ve kavram olmasından kaynaklanmamaktadır. Bilgi toplumuna doğru gidişin temel dinamikleri olan bilgi ve haberleşme teknolojileri esasen, 1970’lerin başından itibaren firmalar arasındaki elektronik ticarette, EDI ile kapalı ağlar üzerinden uygulanmaya başlanmıştı. Yeni olan ve bilgi teknolojileri/elektronik ticaret konusunu gündeme oturtan, Internet’in gelişimi ile açık ağlar üzerinden daha basit yöntemlerin çok geniş bir kullanıcı çevresinin hizmetine girererek, ekonomik ve sosyal hayatın tüm boyutlarını etkilemeye başlamasıdır.   Elektronik ticaret konusunda basında çıkan haberler genelde kitap, şarap ve bilgisayarların elektronik yoldan satışı üzerinde yoğunlaşsa da, firma-tüketici kısmında ağırlıklı olarak yer tutanlar seyahat ve bilet satışı, yazılım, eğlence (oyunlar ve çekilişler), bankacılık, sigortacılık, danışmanlık, bilgi sunma, yasal konularda danışmanlık, emlakçılık ve gittikçe artan oranda sağlık, eğitim ve devlet hizmetleridir.   Kapalı ağlar üzerinden elektronik ticaretle Internet’te elektronik ticaretin klasik özelliklerini şu şekilde karşılaştırabiliriz8:          
Geleneksel ET Internet’te ET
Firma-firma arasında Dört düzeyde
Sanayiye özgü, kapalı topluluklar Açık pazar, global ölçek
Sınırlı sayıda katılımcı Sınırsız sayıda katılımcı
Kapalı özel networkler Açık, korunmayan networkler
Kim olduğu bilinen, güvenilir taraflar Bilinen ve bilinmeyen taraflar
Networklerin güvenilir olması Güvenlik ve onaylama gereksinimi
Pazarı bir topluluk oluşturuyor Network bir pazar
Tablo 1. Geleneksel ve internette ticaret



Elektronik ticaret, doğrudan elektronik ticaret ve dolaylı elektronik ticaret olarak da ikiye ayrılabilir. Fiziksel malların elektronik ticareti, geleneksel ticaret yapma yöntemlerinin ve ticaret lojistiklerinin geliştirilmesini gerektirmektedir. İçeriği sayısallaştırılmış hizmetlerin (imaj, ses, metin, yazılım vd.) elektronik ticaretinde ise, tanıtım, sipariş, satın alma, ödeme ve dağıtım ve satış sonrası servis işlemlerinin tümünün ağlar üzerinden yapılması mümkündür. Bu biçimiyle elektronik ticaret, ticarette bir devrimi simgelemektedir.       II.2   E-Ticaret İçin İlk Adım: E-POSTA   Elektronik posta, bir bilgisayardan diğerine/diğerlerine veya bir kişiden diğer kişiye/kişilere gönderilen elektronik mesajdır. E-posta ile başlayan elektronik iletişim, günümüzde kağıda dayalı klasik yöntemlerin yerini almaktadır. İnternet ile elektronik mesajlar, birkaç dakika içerisinde e-posta adresi olan dünyanın herhangi bir yerindeki alıcısına şehiriçi telefon tarifesinden daha düşük ücret ile hızlı ve güvenli olarak ulaştırılmaktadır.   Müşterilerinizin veya diğer firmaların size her zaman ve her durumda ulaşması, e-posta ile mümkün olabilmektedir. Firmanızın tel ve faks numaralarının değişmesi, taşınmanız, tatilde veya seyahatte olmanız e-postalarınızın size ulaşmasına engel olmamaktadır.   “Messaging Online” yaptığı araştırmanın sonucunda, 1999 yılında dünyadaki 500 Milyon e-posta hesabı sayısının, 2002 yılında 1 Milyarı aşacağının tahmin edildiğini açıklamıştır. Ayrıca Amerika Birleşik Devletleri’nde her 3 firmadan 2’sinin e-posta adresinin bulunduğu tahmin edilmektedir.   “Electronic Messaging Association (EMA)” tarafından yapılan çalışma sonucunda, İnternet üzerindeki sanal postane olarak hizmet veren bilgisayarların 1999 yılında alıcısına ulaştırdığı e-posta sayısının 5 Trilyon rakamına ulaştığı öngörülmektedir.   II.3   Firma-Firma E- TİCARET   Internet öncesinde firmalar arasındaki E-Ticaret, özel veya katma değerli ağlar üzerinden Elektronik Veri Değişimi (Electronic Data Interchange; EDI) ile gerçekleştirilmiştir. Firmalar, iş ortakları/tedarikçileri ile arasındaki ticari bilgileri/işlemleri, EDI formatına dönüşümünü sağlayan özel programlar kulanarak gerçekleştirmektedir. İnternet ile E-Ticaretin Firma-Firma kategorisine altyapı oluşturan EDI uygulamaları, Web ortamına taşınarak maliyetler önemli ölçüde düşürülmüş ve KOBİ’lerin de etkin olması sağlanmıştır.   ABD’de 1999 yılında firmalararası E-Ticaretin %23’ü, iş yapma tarzlarını değiştiren KOBİ’ler tarafından gerçekleştirilmiştir. Araştırma sahibi “Access Media International”, 2003 yılında KOBİ’lerin payının %32’yi aşmasını öngörmektedir.   E-Ticaret, firmalararası ticarette maliyetlerin azaltılması ve verimliliğin artırılmasında önemli rol oynamaktadır. Bütün aşamalarında (kasa, stok kontrol, vb.) barkod okuyucu kullanan ve işlemlerini elektronik ortamda gerçekleştiren bir süpermarkette, otomasyon ile bilgisayar; envanterdeki ürünlerin (raflar, depo) takibini yapmakta, ürünlerin satış eğilimlerini izlemekte ve gerektiğinde sipariş vermektedir.               Yeni siparişler, bilgisayar ağı üzerinden üreticiye otomatik olarak gönderilebilmektedir. Bilgisayar sipariş formu hazırladıktan sonra, sözkonusu bilgiyi otomatik olarak satış, üretim, dağıtım ve muhasebe bölümlerine göndermektedir. Siparişlerin üretimi sonunda ürünler, fatura ile birlikte süpermarkete gönderilmektedir.   Bilgisayarların otomatik olarak gerçekleştirdiği işlemler sonucunda birçok faaliyet için personel gereksinimi asgari düzeye ineceğinden dolayı, personel giderlerinde önemli ölçüde tasarruf sağlanabilecektir. Bilgisayarların hassas işlem yapması dolayısı ile süpermarketin siparişleri de aynı şekilde hasas olacağı öngörülmektedir. Bilgisayar destekli titiz ve zamanındaki siparişler ile depo için ihtiyaç duyulan alanda azalma olacaktır. Ayrıca satın alınan ürünlerdeki eğilimlerin izlenmesiyle, tüketicinin ilgisini çekebilecek yeni ürünlerin seçimi ve siparişi konularında karar verilmesinde kolaylıklar gündeme gelecektir.   Ülkemizde firma otomotiv, elektronik/beyaz eşya, bilgi teknolojileri, vb. sektörlerde Ana sanayi-Yan sanayi ve Ana firma-Bayi/Servis ağı arasındaki ticari işlemlerde, Firma-Firma E-Ticaret uygulamalarının hızla arrtığı görülmektedir.   Gartner Group tarafından yapılan bir araştırma çerçevesinde, dünyada 1999 yılında 145 Milyar $ olan Firma-Firma E-Ticaret işlem hacmininin, 2004 yılında 7 Trilyon $ rakamını aşacağı tahmin edilmektedir.     II.4    Firma-Müşteri E-TİCARET: Sanal Mağaza   İnternet özellikle KOBİ’lerin ticari hedeflerini yeniden gözden geçirmelerine neden olmuştur. Dünya ticaretindeki “.com” değişimini yakalayan firmalar, sanal dünyada showroom veya mağaza açarak yeni müşterilere ulaşmaya çalışmaktadır. Günde 24 saat / haftada 7 gün açık ve dünyanın heryerinde şubesi olan mağaza açma/işletme maliyetleri, İnternet ile KOBİ’lerin karşılayabileceği seviyeye inmiştir.   İnternette açılan mağazanın genel giderlerinin çok düşük olması, doğrudan satış fiyatlarına da yansımaktadır. İnternet müşterilerin firmalara, sürekli geri bildirimde bulunma imkanı da sunmaktadır.   Gartner Group tarafından 1999 yılında 25 Milyar $ olan Firma-Müşteri E-Ticaret işlem hacminin, 2004 yılında 1 Trilyon $ rakamını aşması öngörülmektedir. Aynı çalışmada, Firma-Müşteri E-Ticaret kategorisindeki internet üzerinden gerçekleştrilen satışaların; %37’sini kitap, %21’ini bilgisayar/donanım/yazılım, %20’sini CD/DVD/kaset, %17’sini ise giyim eşyasının oluşturduğuna değinilmektedir. Sanal iş dünyasında mağaza açmak için, web sitesinin teknik altyapısının ve içeriğinin oluşturulması ve ödeme işlemleri için de sanal POS (V-POS) alınması gerekmektedir. Muhasebe, stok, vb. işlemleri ile de entegrasyonu sağlanabilecek Sanal mağazaya Müşterilerin güvenli erişimini için, SLL standartı kullanılmaktadır. Satıcı firma, bir onay kurumundan aldığı elektronik web sitesi kimliği ile mağazasının sanal dünyadaki kaydını gerçekleştirmektedir. Müşteri ile Satıcı Firma arasındaki iletişimde güvenliği sağlayan SLL; internette ulaşılan adresin gerçekten aranan mağaza olup olmadığını kontrol etmekte ve bilgilerin şifrelenerek gönderilmesini sağlamaktadır.   Satıcı firma ile banka arasındaki iletişimin güvenliği ise SET protokolü ile gerçekleştirilmektedir. Müşteriden SLL ile alınan ödeme bilgileri (kredi kartı), satıcı firma tarafından bankaya SET protokolü ile şifrelenerek gönderilmektedir. Banka, müşterinin hesabının uygun olması durumunda, alışverişini onaylamakta ve provizyon bilgisini satıcı firmaya göndermektedir. Satıcı firma, müşterisine siparişin tamamlandığını bildirdikten sonra bankaya bağlanarak alışveriş tutarını hesabına aktarmaktadır. Ülkemizde kitap, kaset, CD, çiçek, elektronik, giyim, bilgisayar, gıda, vb. ürünlerin İnternette doğrudan müşteriye satışını yapan sanal mağaza sayısı 250’yi aşmıştır. III.   ELEKTRONİK TİCARETİN KAPSAMI9   Kapalı ve açık ağlar kullanılarak yapılabilecek iş ve ticaret aktiviteleri şu şekilde sıralanabilir:   Mal ve hizmetlerin elektronik alışverişi Üretim planlaması yapma ve üretim zinciri oluşturma Tanıtım, reklam ve bilgilendirme Sipariş verme Anlaşma yapma Elektronik banka işlemleri ve fon transferi, Elektronik konşimento gönderme, Gümrükleme Elektronik ortamda üretim izleme Elektronik ortamda sevkiyat izleme Ortak tasarım geliştirme ve mühendislik, Elektronik ortamda kamu alımları Elektronik Para ile ilgili işlemler Elektronik hisse alışverişi ve borsa, Ticari kayıtların tutulması ve izlenmesi Doğrudan tüketiciye pazarlama Sayısal imza, elektronik noter v.b. Güvenilir Üçüncü Taraf (TTP) işlemleri Sayısal içeriğin anında dağıtımı, Anında bilgi oluşturma ve aktarma Elektronik ortamda vergilendirme Fikri mülkiyet haklarının transferi IV.1    E-TİCARET’in ETKİLERİ NELERDİR?   E-Ticaret, özü itibariyle ekonomik bir olgu gibi algılansa da sosyal ve kültürel alanlarda da etkiler oluşturmaktadır. E-Ticaretin; birey, firmalar ve toplum üzerinde farklı etkiler oluşturduğu görülmektedir. Müşteri beklentilerinin pazarı yeniden tanımladığı veya yeni pazarlar oluşturduğu koşullara E-Ticareti benimseyen firmalar, daha hızlı uyum sağlamakta ve rekabet konusunda avantaj elde etmektedir. Bireylere ise alışveriş, bilgi ve hizmetlere erişim, kamu ile etkileşim konularında fiziki uzaklık ve zaman kısıtlarını ortadan kaldıran yeni yollar sunulmaktadır.   IV.2    E-Ticaret İş Hayatında Hangi Faaliyetleri Etkilemektedir?   Pazarlama, satış ve promosyon, Ön satış, taşeronluk, tedarik, Finansman ve sigorta, Ticari işlemler: sipariş, teslimat ve ödeme, Servis ve bakım, Ortak ürün geliştirme ve çalışma, Kamu ve özel hizmetleri kullanma, Kamu ile ilgili işlemler: vergi, gümrük, vb. Teslimat ve lojistik, Kamu alımları, Muhasebe, Elektronik ortamdaki ürünlerin otomatik ticareti, Anlaşmazlıkların çözümü. E-Ticaret’in iş hayatına etkilerinden örnekler; KOBİ’lere büyük firmalarla eşit şartlarda rekabet etme imkanı, Reklam, nakliye, ürün tasarımı ve üretim maliyetlerinde azalma, Pazar raporları ve stratejik planlama konularında ilerleme, Etkin pazarlama, Eşit şartlarda yeni pazarlara ulaşım, Ürün ve hizmet tasarımına müşterinin dahil edilmesi.   Tablo 2.     IV.3    E-TİCARET’in Ekonomik ve Sosyal Yaşama Etkileri   OECD tarafından üye ülkelerde 1998 ortalarında yürütülen ve 1999’da yayınlanan araştırmaya göre E-Ticaret’in, ekonomik ve sosyal yaşamda oldukça kayda değer değişikliklere neden olduğu belirlenmiştir; Ekonomik yaşama ilişkin etkileri; işletmelerarası rekabeti artırmakta, işletmelerde genel maliyetleri düşürmekte, maliyetler fiyatlara yansımakta, tüketici açısından ürün seçenekleri artmakta, yukarıdaki © ve (d) bendindeki faktörler ile pazar gücünün tüketiciye geçmesi sağlanmakta, “aracısızlaşma” veya “yeni fonksiyonlar üstlenen aracılar” oluşmakta, Siber aracılar oluşmakta, Hayatı kolaylaştırmakta; 7 gün 24 saat (7x24) çalışma prensibi ile sürekli ticaret ve alışveriş imkanı sunmakta, 7x24 prensibi ile açık olan mağazalar, aracıların da fonksiyon değiştirmesi ile ürün fiyatlarını 10’a 1 seviyesinde ucuzlatmakta, halen firma-firma arası %90 firma-tüketici arası %10 civarında olan oranın, teknolojik altyapının gelişmesi ve tüketiciye daha kolay ulaşılması ile, firma-tüketici lehinde yükselmesi beklenmekte, telekomünikasyon alt yapısındaki gelişmeler, ucuz PC’ler, kablo TV, telefon hatları, vb. altyapı gelişmeleri ile KOBİ’lerin doğrudan evdeki tüketiciye satış yapması ve pazarını genişletmesi tahmin edilmekte, E-Ticaretin yaygınlaşmasındaki teknik ve felsefi niteliğin “şeffaflık” ve “açıklık” olduğu belirtilmekte, “Açıklık” tüketicinin pazar gücünü artırmakta, fakat kişisel bilgilerin toplanmasıyla aleyhte kullanılabilecek bir veri tabanı yaratmakta, E-Ticaret ile zamanın göreli önemi değişmekte, pazara coğrafi olarak yakın olmanın önemi ortadan kalkmakta, Firma tedarik/zincir yönetiminde düzenli bir planlama ile maliyetler düşürülmekte (ABD’de bu konuda %15-20 tasarruf edilmiş durumdadır), Web tabanlı pazarlama ve siparişi online geçmek de işletme lehine verimliliği artırmakta, Sipariş alma, alındı makbuzu, fatura tutarlılığı vb. izlemede yapılan hatalar E-Ticaret ile düşmekte, böylece genel maliyetler azalmakta, Pazar yapısını değiştirmekte, Firmanın iş organizasyonu ve modelleri değişmekte şeklinde özetlenmektedir.   IV.4   WEB - E-TİCARET ARASINDAKİ İLİŞKİ  20. yüzyılın sona ermesine bir yıl kalmışken bilgi teknolojisindeki en önemli eğilim, kurumsal networklerin açılarak birbirlerine bağlanması ve aynı zamanda kişisel bilgisayarların, networklerin networkü olan Internet’e bağlanmasıdır. 2000’li yıllarda ise geliştirilen arayüzler aracılığıyla teknolojiler birbirine bağlanacaktır.   Internet’in ticari yönü konusunda öne çıkan en önemli nokta, doğrudan pazarlama uygulamalarına getirdiği yeni bakış açısıdır. Networklerin ve PC’lerin birbirine bağlanması ile oluşan elektronik ortamın sanal pazar yeri (virtual marketplace) olarak kullanılması neyi ifade etmektedir? Bu kavram, online networklerin ve PC haberleşmelerinin ve dijital karşılıklı etkileşimli ortamların gücünü kullanarak pazarlama hedeflerine ulaşmayı anlatmaktadır. Nitekim Internet iktisatçılar tarafından serbest pazarın en son örneği olarak değerlendirilmektedir10.   Internet üzerinden pazarlama en etkili doğrudan pazarlama yöntemidir. En fazla izleyici kitlesine ve coğrafi uzaklığa erişimin yanı sıra, tüketici eğilimlerini izleme de bu sayede mümkün olmaktadır. Internet, reklamın satışa dönüştüğü ilk ortamdır. Başka herhangi bir araç kullanıcıları satış noktasına bu kadar az çaba ile yönlendiremez11.   Bu sürecin bir diğer özelliği ise, sanal mağazalar örneğinde çok açık biçimde görülen yeni aracılara (Platform Business/Information Brokers) duyulan ihtiyaçtır. Bu türden aktörlere, ticari bir işlem öncesi birbirini tanımayan ve dolayısıyla birbirine güvenmek için nedenleri olmayan alıcı ve satıcıları buluşturmak üzere, bilgisayar ağlarının sunduğu imkanları kullanmak için gerek vardır7. Platform işler, açık ağlar üzerinden ticaretin gerçekleştirilmesini sağlayan şu işlevleri yerine getirirler: Bilgiyi toplamak ve işleyerek kullanıcılara sunmak, ödeme işlemlerinin elektronik ortamda yapılması, ticari ortaklar arasında güvenin tesisi, ekonomik değerin hesaplanması, standart arayüzlerin sağlanması, işlevlerin entegrasyonu ve satış sonrası mal ve hizmet dağıtımını düzenlemek gibi destekleyici işleri yapmak. Üreticinin ürünlerini tüketicilere tanıttığı ortam internettir.Tabi ki bu da bir web sayfası ile gerçekleşmektedir.Artık web sayfaları firmalar için olmazsa olmazlarındandır.İnternet kullanıcılarının sayısı arttıkça bu daha da önem kazanmaktadır.Ürün tanıtımları için medya önemli bir etkendir ama internetin uluslar arası bir araç olduğu düşünüldüğünde ne kadar etkin bir reklam aracı olduğu ortaya çıkar.Firmalar web sayfaları ile tüketicilerden sipariş alabilir, ürünleri hakkında görüşlerini görebilir ve yeni fikirler yeni talepler öğrenebilirler.Tüketiciler açısından ise şu faydaları vardır;   Küresel seçim yapabilme Hizmet kalitesinin artması Önemli fiyat indirimi İhtiyaçlara çok hızlı yanıt verilmesi Yeni ürünler ve hizmetler   Elektronik Ticaretin Firma Tarafından Kullanılma Düzeyleri   Gelişmişlik düzeyi  
Genişletilmiş İşletme