A
B
C
Ç
D
E
F
G
Ğ
H
I
İ
J
K
L
M
N
O
P
R
S
Ş
T
U
Ü
V
Y
Z
Q
W
X
+ Ekle
WANs(Geniş Alan Ağları)

WANs(Geniş Alan Ağları)

İki bilgisayar arasında veri iletimi yapılmak istendiğinde, eğer bu bilgisayarlar birbirine yakın noktalarda, mesela aynı odada veya aynı binada, yer alıyorlarsa bu basit bir kablo bağlantısıyla gerçekleştirilebilir. Yerel alan ağları zaten bu şekilde oluşmaktadır. Fakat söz konusu iki bilgisayar farklı şehirlerde veya farklı ülkelerde yer alıyorsa, o zaman aradaki iletişimi sağlamak için basit bir kablo yeterli olmaz. Bu durumda değişik bağlantı türleri dikkate alınmalıdır. İşte bu bağlantı türleriyle oluşturulan ağlara geniş alan ağları denir.

Geniş alan ağları yerel alan ağlarının birbirine bağlanmasıyla oluşan ağ tipleri olarakta görülebilir. Günümüzde Internet olarak bilinen uluslararası ağ buna en güzel örnektir. Bir kurum kendi ağını kurduktan sonra yapmak istediği ilk şey Internet’e bağlanmaktır. Bunu da kullanım kapasitesine ve bütçesine göre değişik alternatifler arasında seçim yaparak gerçekleştirir. Geniş alan bağlantı türlerine geçmeden önce veri iletim şekilllerine bakalım.



3.1 Veri İletim Şekilleri

Haberleşme bilgi alışverişi olarak düşünülebilir. Bunun için üç şey gereklidir. Bilgiyi gönderen, alan ve gönderten ortam. Mesela iki insanın konuşmasında biri konuşarak bilgiyi gönderir diğeri dinleyerek alır sesler ise hava ortamında iletilir. Bilgisayarlarda ise veri haberleşmesi söz konusudur. Burada veri haberleşmesi aletler arasında, kodlanmış bilginin transferidir. Bu kodlama 1 ve 0 lardan oluşur ve iletim elektrik sinyalleri şeklinde gerçekleşir. Veri iletimi seri ve paralel olmak üzere iki şekilde gerçekleşir. Seri iletimde veriler bit bit tek bir tel üzerinden sırayla iletilir. Paralel iletimde ise her bit ayrı bir telden aynı zamanda iletilir. Bu yüzden paralel iletim daha hızlıdır. Bilgisayarın merkezi işlem birimi ile belleği arasında veri iletimi paralel yollardan olur. Fakat veri iletim hızının bu derece kritik olmadığı bilgisayar ile diğer aletler (klavye, modem, v.s.) arasındaki veri iletimi seri olarak gerçekleşir. Seri iletim de kendi içinde asenkron ve senkron olmak üzere ikiye ayrılır.

3.1.1 Asenkran İletişim

Asenkran iletim bir karakterin herhangi bir anda iletilebilmesi demektir. Bu tür iletim genellikle iletim hızının saniyede 28800 bit veya daha az olduğu durumlarda kullanılır. Az ve basit elektrik devre ihtiyacı gerektirmesi ve ucuz olması dolayısıyla tercih edilir. Mesela bilgisayar başındaki kullanıcı klavye kullanarak yazı yazarken her tuşa farklı zaman aralıklarıyla basar ve basılan tuş hakkındaki bilgi yani o karakter bilgisayara belli bir düzende değil, farklı zaman aralıklarıyla gönderilir. Asenkron iletimle gönderilen her karakter dört bölümden oluşur. Başlangıç biti, veri bitleri, parity biti ve sonlandırma bitleri, Parity biti her zaman kullanılmaz. Veri bitleri kullanılan karakter koduna göre 7 veya 8 bittir. Asenkron iletimin kullanımı kolaydır fakat verimli bir iletim yolu değildir. Çünkü her gönderilen karakterin başında ve sonunda ilave bitlerin kullanılmasını gerektirir.

3.1.2 Senkron İletişim

Senkron iletimde her karakterin başında ve sonunda ilave bitler gerekmez. Büyük bloklar halindeki veri bir defada iletilebilir. Fakat burada önemli olan verileri alan makinanın iletilen blokları ve blokların içindeki karakterleri ayırt edebilmesi ve anlayabilmesidir. Bunun için karakter senkranizasyonu ve bit senkranizasyonu olmak üzere iki yöntem kullanılır. Bit senkronizasyonunda bloğun önünde ve sonunda bayrak olarak isimlendirilen 8 bitlik bölümler vardır. Bu sayede alıcı makina kendini ayarlar. Karakter senkronizasyonu ise bloktan önce SYNC denilen 2 sembol kullanır. Bunlardan sonra alan makina veri bloklarının başlayacağını anlar. Mesela ASCII karakterlerden oluşan bir dosya bu yolla iletilebilir.

3.2 Geniş Alan Bağlantı Türleri ve Türkiye’deki Durum

Yerel alan bağlantılarında olduğu gibi, iki bilgisayar arasında iletişim sağlamak istendiğinde araya bir kablo döşemek bilgisayarlar kilometrelerce uzak noktalarda yer alıyorsa hemen hemen imkansız gibidir. Bu durumda en kolay çözüm, hali hazırda döşenmiş olan kablolardan yararlanmaktır. Bunlar ise hemen her yerden geçen telefon şirketlerinin ağlarıdır. Bu ağlar, genel olarak üçe ayrılabilir: tahsis edilmiş hatlar (decicated circuit), devre-anahtarlama (circuit switching) ve paket-anahtarlama (packet-switching).

Günümüzde geniş alan bağlantısı hemen hemen dünya çapında en yaygın ağ olan Internet bağlantısıyla eş anlamlı hale gelmiştir. İnsanlar Internet’e erişebilmek için geniş alan bağlantı yolları araştırmışlardır. Bu sebeplerden dolayı geniş alan bağlantıları açıklanırken Internet öncelikle göz önüne alınacaktır.

Devre anahtarlama olarak bilinen yöntem normal telefon konuşmaları için kurulan ağlardaki yöntemdir. Burada haberleşmeyi yapan iki nokta arasında fiziksel bir bağlantı vardır. Haberleşme analog sinyallerle yapılır. Haberleşmeye başlamadan önce bağlantının kurulması gerekir. Bağlantı kurulma aşamasında iki nokta arasına bir hat tahsis edilir. Bu hat kullanılarak iletişim yapılır, haberleşme bittikten sonra bağlantı koparılır. Bu nokta bir telefon konuşması göz önüne alındığında çok daha iyi anlaşılacaktır. Bu yüzden düşük hızlı bağlantılarda (genellikle saniyede 28800 bit hızında veya daha küçük) tercih edilir. Buradaki problem bilgisayarlardan gelen digital sinyallerin analog sinyallere çevrilmesidir. Bu çevirme modem adı verilen cihazlarla yapılır. Her iki noktada telefon telleri önce modemlere bağlanır daha sonra modenlerden çıkan bir başka kablo ile bilgisayar bağlantısı gerçekleştirilir. Böylece bir bilgisayarın gönderdiği veriler telefon tellerinden iletilebilmesi için modemler arayıcılığı ile  analog sinyallere çevrilir. Karşı noktadaki modem de telefon tellerinden gelen analog sinyalleri digital sinyallere çevirerek bilgisayara iletir. Devre anahtarlamada hat tamamen tahsis edildiğinden arada veri iletimi olmadığı zamanlarda hat boş olduğu için genel olarak ağ üzerindeki verim düşer. Ücret açısından mesafe ve veri iletiminin yapıldığı süre önemlidir. Mesafe ve bağlantı süresi arttıkça ücretler de artar. Dial-up bağlantı olarakta bilinen bu yöntem özellikle şehir içi bağlantılarda tercih edilebilir.

Tahsis edilmiş hatlar da genelde telefon şirketlerinin ağlarıdır. Bu bağlantıda hat telefon şirketinden belli bir ücret karşılığı kiralanır. Bu yüzden kiralık hat bağlantısı olarak bilinir. Bu hatlar değişik hız kapasitesine göre kiralanır. Ücreti de hattın kullanılacağı mesafeye ve veri iletim hızına göre değişir. Fakat bu yöntemi diğerlerinden ayıran özelliği bir kere hat kirası tespit edildikten sonra iletilen veri miktarı ücreti etkilemez. Bu tür bağlantı trafiği az olan kurumlar için pahalı bir çözümdür. Fakat yoğun trafiği olan yerler için en uygun çözümdür. Yine modem kullanımı gerektirir fakat bu sefer senkron bir iletim gerçekleşir.

Paket anahtarlama yönteminde ise iki nokta arasında bir hat tahsis edilmesi gerekmez. Bir bilgisayardan diğerine bir mesaj gönderilmek istendiğinde, önce bu mesaj paketlere bölünür. Daha sonra bu paketler ağ üzerinde bir noktadan diğerine iletilerek en son noktaya ulaşır. Paketlerin ağ üzerinde izleyeceği yolu tespit etmek için iki farklı yöntem vardır: datagram ve sanal devre (virtual circuit) yöntemleri, datagram yönteminde her bir paket bağımsız olarak ele alınır. Bu yüzden hedef noktaya hepsi farklı zamanlarda ve farklı yollar izleyerek iletilebilir. Bunların uygun sıraya dizilmesi ve birleştirilmesi karşı noktada yapılır. Sanal devre yönteminde ise, paket göndermeden önce paketlerin izleyeceği bir yol tespit edilir. Fakat bu yol fiziksel olarak tahsis edilmez sadece hayali olarak oluşturulur. Yolun tespitinden sonra paketler gönderilir, bütün paketler aynı yolu izlerler ve sırayla iletilirler. Paket anahtarlamalı ağlarda erişim için bazı standartlar vardır. X.25 bunların en eskisi ve en yaygın kullanılanıdır. Paket anahtarlama yönteminde önemli husus, mesafe veya veri iletim süresi değil iletilen verinin miktarıdır. Bu açıdan trafiği az olan geniş kapasiteli bağlantılara ihtiyaç duyanlar tercih edebilir. Fakat yukarıda da anlatıldığı üzere trafiği yoğun olan yerler kiralık hatları tercih etmelidir. Türkiyedeki ağları incelemeden önce X.25’in çalışmasını anlayalım.

3.2.1 X.25

X.25 bilgisayarları paket-anahtarlamalı ağa bağlamak için uluslararası kabul edilmiş bir standarttır. Paket anahtarlamalı ağlarda sanal-devre (virtual circuit) söz konusu olduğu zaman ilk önce X.25 akla gelir. X.25, DTE (Data Terminal Equipment-Genellikle Bilgisayar) ile yerel PSE (Packet-Switching Exchange-Genellikle Yönlendirici) arasındaki iletimin nasıl olacağını tanımlar. Bazı kaynaklarda X.25 anlatılırken PSE yerine DCE kullanılır. Fakat bu dökümanda DCE (Data Circuit Terminating Equipment-Genellikle bir modem) DTE ile PSE arasında yer alan bir başka cihaz (modem gibi) olarak kullanılmaktadır. X.25 OSI referans modelinin ilk üç katmanında çalışır. Şekil-8.1’de katmanların protokol içinde nasıl yer aldığı gösterilmektedir.


  Ad Soyad
  Yorum